Autorzy
Bartłomiej Wróblewski
dr nauk prawnych, LL.M. (Bonn), adiunkt na Wydziale Psychologii i Prawa Uniwersytetu SWPS w Poznaniu, poseł na Sejm RP VIII, IX i X kadencji; jest autorem prac z zakresu prawa konstytucyjnego, praw człowieka, prawa europejskiego i tradycji akademickich. ORCID: 0000-0003-3641-8719Bartłomiej Wróblewski
dr hab. nauk prawnych, profesor Uniwersytetu SWPS w Poznaniu, pracownik Wydziału Psychologii i Prawa Uniwersytetu SWPS, autor publikacji z zakresu historii prawa, teorii wykładni prawa, filozofii i metodologii nauki, chińskiej kultury prawnej. ORCID: 0000-0001-9086-642XStreszczenie / Summary
Koncepcja normatywności, redundantności, zbędności tekstu prawnego w kontekstach sporów teoretycznych o uniwersalizację metod wykładni i o pojmowanie struktury systemu prawnego
Autorzy przywołują rozwijaną przez siebie od kilku lat koncepcję normatywności, redundantności, zbędności tekstu prawnego. Dwie właściwości polskiej kultury prawnej stwarzają duże trudności w opracowywaniu takiej teorii: (1) wielość konkurujących koncepcji wykładni prawa; (2) spory teoretyczne o pojmowanie fundamentów i kształtu systemu prawnego. (Ad 1) Autorzy osadza ją proponowaną koncepcję w kontekście sporów o „prawidłowe” dyrektywy wykładni, odwołując się do idei dyrektyw wspólnych (W-dyrektywy Jerzego Wróblewskiego) i korzystając z dwóch idei filozoficznych – tworzenia dla potrzeb badań interdyscyplinarnych zamkniętych programów dostawczych (idea Henka Zandvoorta) i równości epistemicznej konkurujących teorii prawa w ujęciu holistycznego pragmatyzmu (idea Adama Dyrdy). (Ad 2) Zaproponowana koncepcja zostaje osadzona w kontekście dyskusji o normatywności prawa, trójpoziomowości tekstu prawnego, wielopłaszczyznowości poznawania prawa, dyskusji o tzw. multicentryczności prawa. Wnioski tekstu dotyczą dwóch obszarów. (I) Błąd legislacyjny można pojmować na sposób analityczny (jako niezgodność ze wzorcem, którym jest tekst idealny analitycznie) oraz metaforycznie – jako błąd w sztuce. Pierwsze ujęcie jest analizowane w kontekście sporów teoretycznych o derogację i nowelizację (idee Beaty Kanarek i Piotra Zwierzykowskiego). Drugie ujęcie jest zestawione z programem badań nad prawniczymi metaforami konceptualnymi (idee Sylwii Wojtczak). (II) Przeprowadzone analizy pozwalają na uszczegółowienie pojęcia prawodawcy racjonalnego językowo – które to założenie jest wykorzystywane w procesie wykładni i okazuje się być konglomeratem kilku założeń kontrfaktycznych (o różnym poziomie idealizacji) wykorzystywanych na różnych etapach wykładni. W zakończeniu wymienieni są autorzy i koncepcje teoretyczne, które powinny zostać sparafrazowane i szczegółowo zestawione z koncepcją normatywności, redundantności, zbędności tekstu prawnego przy okazji jej monograficznego opracowywania.
The Concept of the Normativity, Redundancy, and Super-fluity of the Legal Text in Theoretical Debates on the Uni-versalization of Methods of Legal Interpretation and on Conceptions of the Structure of the Legal System
The authors present their concept of the normativity, redun-dancy, and superfluity of the legal text, which they have been developing for several years. Two features of Polish legal culture pose significant difficulties for such a theory: (1) the multiplicity of competing theories of statutory interpretation; (2) theoretical debates about the foundations and shape of the legal system. As to (1), the authors situate the proposed concept within disputes over the “proper” directives of interpretation, referring to Jerzy Wróblewski’s idea of common directives (the W-directives) and drawing on two philosophical notions – Henk Zandvoort’s idea of closed supply programs devised for interdisciplinary research and Adam Dyrda’s account of the epistemic parity of competing legal theories from the metaphilosophical standpoint of holistic pragmatism. As to (2), the concept is placed within discussions of the normativity of law, the three-level structure of the legal text, the multi-layered nature of legal cognition, and the so-called multicentricity of law. The conclusions concern two areas. (I) A legislative error can be understood analytically – as non-conformity with a model, viz. an analytically ideal text – or metaphorically, as a lapse in craftsmanship. The first perspective is analyzed in the context of theoretical debates on repeal and amendment (ideas developed by Beata Kanarek and Piotr Zwierzykowski). The latter perspec-tive is juxtaposed with the research program on conceptual legal metaphors (as in the work of Sylwia Wojtczak). (II) The analyses make it possible to refine the notion of the linguistically rational legislator, an assumption used in statutory interpretation which proves to be a conglomerate of several counterfactual assump-tions (at different levels of idealization) employed at various stages of interpretation. In conclusion, several theoretical concepts (and the names of their Polish proponents) are listed; these should be para-phrased and compared in detail with the proposed concept of the normativity, redundancy, and superfluity of the legal text in a monograph.
Słowa kluczowe / Keywords:
Bibliografia
- Brożek B., Normatywność prawa, Warszawa 2012.
- Brożek B., Normatywność w etyce i prawie [w:] Fenomen normatywności, red. A. Brożek, B. Brożek, J. Stelmach, Kraków 2013.
- Brożek B., Pojęcie normatywności [w:] Fenomen normatywności, red. A.
- Brożek, B. Brożek, J. Stelmach, Kraków 2013.
- Dyrda A., Spory teoretyczne w prawoznawstwie, Warszawa 2017.
- Dzięgielewska W., Normatywność obowiązywania norm prawnych w koncepcji poznańsko-szczecińskiej szkoły teorii prawa. Perspektywa pragmatyzmu analitycznego, „Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny” 2020, z. 2.
- Egiert R., Parafrazy idealizacyjne. Analiza metodologiczna szkoły w Groningen, Poznań 2000.
- Grabowski A., Prawnicze pojęcie obowiązywania prawa stanowionego. Krytyka niepozytywistycznej koncepcji prawa, Kraków 2009.
- Grzybowski T., Wpływ zmian prawa na jego wykładnię, Warszawa 2013.
- Hermann M., Derogacja w analizach teoretycznych, Poznań 2012.
- Hermann M., Zbieg przepisów prawnych jako problem interpretacyjny [w:] Wykładnia prawa. Tradycja i perspektywy, red. M. Hermann, S. Sykuna, Warszawa 2016.
- Jabłoński P., O ideologicznym poziomie interpretacji tekstu prawnego, „Przegląd Prawa i Administracji” 2020, nr CXXII.
- Kanarek B., Teoretyczne ujęcia derogacji, Szczecin 2004.
- Kłodawski M., Pleonazmy i analityzmy – wyrażenia redundantne pragmatycznie w języku prawnym [w:] Język współczesnego prawa, red. A. Niewiadomski, E. Sztymelska, Warszawa 2012.
- Kłodawski M., Redundancja w tekście prawnym, Toruń 2017.
- Malinowski A., Błędy formalne w tekstach prawnych, Warszawa 2019.
- Mularski K., Kilka uwag o zbędnych fragmentach aktów normatywnych [w:] Prawo wobec wyzwań współczesności, t. 5, red. B. Guzik, N.
- Buchowska, P. Wiliński, Poznań 2008.
- Nowak L., Interpretacja prawnicza. Studium z metodologii prawoznawstwa, Warszawa 1973.
- Opałek K., Interdyscyplinarne związki prawoznawstwa, „Studia Filozoficzne” 1985, nr 2–3.
- Patryas W., Derogacja norm spowodowana nowelizacyjną działalnością prawodawcy. Próba eksplanacyjnego podejścia, Poznań 2016.
- Patryas W., Kreacyjna funkcja prawodawcy, Szczecin 2023.
- Patryas W., Rozważania o normach prawnych, Poznań 2001.
- Sarkowicz R., Poziomowa interpretacja tekstu prawnego, Kraków 1995.
- Siarkiewicz K., Porządkowanie przepisów prawnych jako środek doskonalenia systemu prawnego, „Państwo i Prawo” 1973, z. 3.
- Wojtczak S., The Metaphorical Engine of Legal Reasoning and Legal Interpretation, Warszawa 2017.
- Wojtczak, S., Witczak-Plisiecka I., Augustyn R., Metafory konceptualne jako narzędzia rozumowania i poznania prawniczego, Warszawa 2017.
- Wojtczak S., Zeifert M., Statutory interpretation and levels of conceptual categorisation: the presumption of legal language explained in terms of cognitoive linguistics, „International Journal for the Semiotics of Law – Revue internationale de Sémiotique juridique” 2025, nr 38, https://doi.org/10.1007/s11196-024-10118-2 [dostęp: 17.11.2025 r.].
- Wronkowska S., Niektóre problemy eliminowania norm z systemu prawnego [w:] Tworzenie prawa. Zbiór studiów, red. J. Mazur, Warszawa 1987.
- Wróblewski B., Zajęcki M., O normatywności, redundantności i zbędności przepisów prawnych, „Przegląd Sejmowy” 2017, nr 5 (142).
- Wróblewski B., Zajęcki M., O normatywności, redundantności i zbędności przepisów prawnych. Część druga: typologia przepisów, „Przegląd Sejmowy” 2021, nr 2 (163).
- Wróblewski B., Zajęcki M.O normatywności, redundantności i zbędności przepisów prawnych. Część trzecia: typologia fragmentów przepisów i elementów części niezasadniczej aktów normatywnych oraz aktów normatywnych jako całości, „Przegląd Sejmowy” 2023, nr 2 (175).
- Wróblewski B., Zajęcki M., Redundant and Useless Fragments of Legal Texts. Basic Definitions and Preliminary Typology of Cases, „Teka Komisji Prawniczej PAN Oddział w Lublinie” 2021, t. 14, nr 1.
- Wróblewski J., Obowiązywanie systemowe i granice dogmatycznego podejścia do systemu prawa, „Studia Prawno-Ekonomiczne” 1986, nr 36.
- Wróblewski J., Teoria racjonalnego tworzenia prawa, Wrocław 1985.
- Wróblewski J., Zagadnienia teorii wykładni prawa ludowego, Warszawa 1959.
- Zajęcki M., O procedurze agregacji i dezagregacji w teorii prawa (szkic metodologiczny) [w:] Teoria prawa. Między nowoczesnością a ponowoczesnością, red. A. Samonek, Kraków 2012.
- Zajęcki M., Aksjologiczna interpretacja prawa. Studium z metodologii i teorii prawa, Warszawa 2017.
- Zajęcki M., „Dobro wspólne” polskich koncepcji wykładni prawa. Próba parafrazy przy użyciu modelu interdyscyplinarnego rozwoju nauki Henka Zandvoorta [w:] Integracja zewnętrzna i wewnętrzna prawoznawstwa, cz. 1, red. M. Zirk-Sadowski, B. Wojciechowski, T. Bekrycht, „Jurysprudencja” 2014, nr 2.
- Zajęcki M., „Normy wirtualne” a obowiązki realne. O instrumentalnym wynikaniu norm i jego konsekwencjach dla prakseologicznej prawidłowości zmian w prawie, „Krytyka Prawa. Niezależne Studia nad Prawem” 2021, t. 13, nr 2.
- Zajęcki M., Zandvoorta model interdyscyplinarnego rozwoju programów naukowych: próba aplikacji do integracji polskich koncepcji wykładni prawa, „Themis Polska Nova” 2013, nr 1 (4).
Zandvoort H., Concepts of Interdisciplinarity and Evironmental Sciences [w:] Cognitive Patterns in Science and Common Sense. Groningen studies in philosophy of science, logic and epistemology, red. T.A.F. Kuipers, A.R. Mackor, „Poznań Studies in the Philosophy of the Sciences and the Humanities” 1995, nr 45. - Zieliński M., Wykładnia prawa. Zasady reguły, wskazówki, wyd. 7, Warszawa 2017.
Zieliński M., Bogucki O., Choduń A., Czepita S., Kanarek B., Municzewski A., Zintegrowanie polskich koncepcji wykładni prawa, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2009, z. 4. - Zirk-Sadowski M., Zieliński M., Klaryfikacyjność i derywacyjność w integrowaniu polskich teorii wykładni prawa, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2011, z. 2.
- Zwierzykowski P.F., Nowelizacja jako sposób zmiany prawa. Studium z teorii legislacji, Poznań 2016.