Autor
Weronika Węgorzewska
absolwentka kierunku prawo na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, doktorantka w Szkole Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie; zajmuje się teorią prawa, zwłaszcza zagadnieniami z pogranicza logiki prawniczej i teorii legislacji, a także prawem oraz językiem hiszpańskim. W pracy zawodowej skupia się na połączeniu zainteresowań naukowych z prawem i postępowaniem administracyjnym i sądowoadministracyjnym.
ORCID: 0000-0003-3641-8719
Streszczenie / Summary
Rola spójników alternatywnych w procesie tworzenia prawa
Artykuł analizuje rolę spójników alternatywnych wyróżnianych przez logikę prawniczą w procesie stanowienia prawa w Polsce, podkreślając ich znaczenie dla precyzyjnego i jasnego konstruowania norm prawnych. Zostało zauważone, że niekonsekwentne posługiwanie się tymi spójnikami może prowadzić do problemów z interpretacją przepisów obarczonych błędem użycia spójnika i tym samym osłabić pewność prawa. Podjęto także refleksję nad przydatnością Zasad techniki prawodawczej w redagowaniu tekstów prawnych, zwracając uwagę na brak regulacji odnoszących się wprost do spójników logicznych w przepisach innych niż karne. Na tej podstawie zaproponowano wprowadzenie definicji legalnych lub zaleceń dotyczących konsekwentnego i spójnego stosowania
wskazanych funktorów w procesie legislacyjnym, co prowadziłoby do lepszego i bardziej adekwatnego rozmienia aktów prawnych.
The role of disjunctive connectives in the lawmaking process
The article analyzes the role of disjunctive connectives in Polish legislative drafting. It argues that treating these connectives
as synonyms leads to interpretive difficulties and can undermine legal certainty. Drawing on examples from Polish law and on the
Principles of Legislative Technique (Zasady techniki prawodawczej, ZTP), the article highlights the absence of explicit guidance on logical connectives outside criminal-law provisions and shows how this gap affects the precision and readability of statutory rules.
To address it, the article proposes introducing legal definitions or drafting recommendations that distinguish inclusive disjunction
(“lub”) from exclusive disjunction (“albo”) – and clarify the status of “bądź” – so that drafters use these operators consistently across
statutes. Such measures would improve clarity, coherence, and the faithful expression of legislative intent.
Słowa kluczowe / Keywords:
logika prawnicza, spójniki alternatywne, technika prawodawcza, prawidłowa legislacja, precyzja tekstów prawnych.
legal logic, disjunction, legislative drafting, Principles of Legislative Technique (ZTP), legal certainty.
Bibliografia
- Bańko M. (red.), Inny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2000.
- Bąkowski T., Zasady techniki prawodawczej a prawotwórstwo organów jednostek samorządu terytorialnego, „Państwo i Prawo” 2006, nr 1.
- Bąkowski T. (i in.), Zasady techniki prawodawczej. Komentarz, Warszawa 2003.
- Błachut M., Gromski W., Kaczor J., Technika prawodawcza, Warszawa 2007.
- Borysiak W. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2023.
- Choduń A., Komunikatywność języka tekstów aktów prawnych, „Przegląd Legislacyjny” 2007, nr 2.
- Doroszewski W. (red.), Słownik języka polskiego, t. I, Warszawa 1958.
- Doroszewski W. (red.), Słownik języka polskiego, t. IV, Warszawa 1963.
- Gniewek E., Machnikowski P. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2023.
- Jadacki J., Spór o granice języka, Warszawa 2010.
- Koszowski M., Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019.
- Kraszewski Z., Logika, Nauka rozumowania, Warszawa 1984.
- Lewandowski S., O wymogu niefragmentarycznej interpretacji tekstu prawnego. Perspektywa prawodawcy, „Studia Iuridica” 2020, nr LXXXIII.
- Lewandowski S., Odpowiedniki słowne koniunkcji i alternatyw w tekstach aktów normatywnych [w:] red. D. Kondratczyk-Przybylska, A. Niewiadomski, E. Walewska, Język polskiego prawa: nowe wyzwania, Warszawa 2016.
- Lewandowski S., Retoryczne i logiczne podstawy argumentacji prawniczej, Warszawa 2015.
- Lewandowski S. (red.), Logika dla prawników, Słownik encyklopedyczny, Warszawa 2021.
- Malinowski A., Błędy formalne w tekstach prawnych, Warszawa 2020.
- Malinowski A., Niedookreśloność spójników współrzędnych jako przyczyna wieloznaczności tekstu prawnego [w:] red. D. Kondratczyk-Przybylska, A. Niewiadomski, E. Walewska, Język współczesnego prawa: polityka a język, Warszawa 2014.
- Malinowski A., Polski tekst prawny. Opracowanie treściowe i redakcyjne. Wybrane wskazania logiczno-językowe, Warszawa 2012.
- Malinowski A., Problemy wykorzystania w tekstach prawnych spójników wyrażających różne formy alternatywy, „Przegląd Legislacyjny” 2012, nr 4.
- Malinowski A., Przewodnik do ćwiczeń z logiki dla prawników, Warszawa 2018.
- Malinowski A., Redagowanie tekstu prawnego. Wybrane wskazania logiczno-językowe, Warszawa 2006.
- Malinowski A. (red.), Zarys metodyki pracy legislatora. Ustawy – akty wykonawcze – prawo miejscowe, Warszawa 2009.
- Morawski L., Zasady wykładni prawa, Toruń 2006.
- Pawłowski A., Semantyczno-logiczna analiza spójnika „i/lub” [w:] red. Hawranek J., Magdziak M., Prawda, logika, wartości, Wrocław 1998.
- Słownik języka polskiego PWN, „bądź”, https://sjp.pwn.pl/slowniki/bądź [dostęp: 3.05.2024 r.].
- Słownik języka polskiego PWN, „logika”, https://sjp.pwn.pl/slowniki/logika [dostęp: 27.05.2025 r.].
- Stanosz B., Wprowadzenie do logiki formalnej. Podręcznik dla humanistów, Warszawa 2012.
- Szymczak M. (red.), Słownik języka polskiego PWN, t. III, Warszawa 1998.
- Tyburcy T., Węgorzewska W., Zastosowanie odpowiedników słownych koniunkcji, alternatyw i dysjunkcji w prawie karnym materialnym – czy dyrektywa języka powszechnego pozwala na odstąpienie od ich znaczenia przyjętego w logice prawniczej?, „Studia Społeczne” 2024, nr 2.
- Wierczyński G., Komentarz do rozporządzenia w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”, Warszawa 2016.
- Wierczyński G., Redagowanie i ogłaszanie aktów normatywnych. Komentarz, Warszawa 2016.
- Wierczyński G., Założenia do przyszłej regulacji zasad tworzenia i ogłaszania prawa, „Przegląd Sejmowy” 2008, nr 5.
- Wojtasiewicz O.A., Formalna i semantyczna analiza polskich spójników przyzdaniowych oraz wyrazów pokrewnych, „Studia Semiotyczne” 1972, nr III.
- Wronkowska S., O meandrach skuteczności zasad techniki prawodawczej, „Przegląd Legislacyjny” 2004, nr 4.
- Wronkowska S., Postulat jasności prawa i niektóre metody jego realizacji, „Państwo i Prawo” 1976, nr 10.
- Wronkowska S., Zieliński M., Komentarz do zasad techniki prawodawczej z dnia 20 czerwca 2002 r., Warszawa 2004.
- Wronkowska S., Zieliński M., Problemy i zasady redagowania tekstów prawnych, Warszawa 1993.
- Wróblewski J., Zasady tworzenia prawa, Warszawa 1989.
- Ziembiński Z., „Logika prawnicza”, logika dla prawników, logiczne problemy prawoznawstwa, „Studia Logica” 1966, nr XVIII.



