Autor
Jarosław Szymanek
dr hab. nauk humanistycznych, politolog, ustrojoznawca, dyrektor Instytutu Badawczo-Rozwojowego Centrum Badań Polityki Europejskiej w Warszawie, ekspert Biura Spraw Europejskich i Współpracy Międzynarodowej Kancelarii Sejmu RP, autor publikacji z zakresu prawa konstytucyjnego, współczesnych systemów politycznych, procesu legislacyjnego oraz integracji europejskiej.
ORCID: 0000-0002-0590-5218
Streszczenie / Summary
Artykuł analizuje tzw. ustawę ratyfikacyjną w polskim syste-mie źródeł prawa. Punktem wyjścia jest uwaga, że na gruncie obowiązującej Konstytucji wszystkie ustawy mają jednakową moc prawną, co nie pozwala wykazywać – jak w wielu innych państwach – różnych typów ustaw. Niemniej doktryna, biorąc pod uwagę zarówno przedmiot różnych ustaw, jak i odmienno-ści formalne procesu dochodzenia ich do skutku, wskazuje na różne typu ustaw. Oczywiście tego rodzaju typy nie wpływają na prawną moc ustaw, niemniej pokazują, że wbrew pozorom ustawa nie jest wcale homogenicznym źródłem prawa. Jedną z takich ustaw jest tzw. ustawa ratyfikacyjna, zwana również ustawą akceptującą, czyli ustawa wyrażająca zgodę na ratyfikację umowy międzynarodowej. Następnie artykuł szczegółowo przedstawia odmienności proceduralne dochodzenia do skutku takiej ustawy.
Statute Expressing Consent to Ratification as a Subject of the Legislative Process
This article analyzes the statute expressing consent to ratification (the ratification statute) within Poland’s system of legal sources and the legislative process. Although all statutes have equal formal rank under the 1997 Constitution, doctrinal and procedural criteria allow us to distinguish categories of statutes; the ratification statute is sui generis. It both authorizes the Pres-ident to ratify (or denounce) a treaty and transforms the treaty into domestic law. The article situates this statute within the architecture of sources of law and Poland’s modes of ratification – simple ratification and large ratification under Article 89, as well as the qualified procedure under Article 90 – highlighting its dual character: individual-concrete as to consent and general-abstract as to transformation. It also discusses procedural specificities (qualification under Article 89(1), the practical reservation of leg-islative initiative to the Council of Ministers, and the narrow scope for amendments), showing how parliamentary consent operates ad intra while the act of ratification proper functions ad extra in international law.
Słowa kluczowe / Keywords:
ratification statute, treaty ratification, legislative process, legal force of the act, system of sources of law.
Bibliografia
- Bałaban A., Komentarz do Konstytucji RP. Art. 87, 88, 89, 90, 91, Warszawa 2021.
- Barcz J., Akt integracyjny Polski z Unią Europejską w świetle Konstytucji RP, „Państwo i Prawo” 1998, nr 4.
- Biłgorajski A., Źródła prawa [w:] Polskie prawo konstytucyjne na tle porównawczym, red. R.M. Małajny, Warszawa 2013.
- Ciapała J., Pozycja Sejmu w dziedzinie polityki zagranicznej i stosunków międzynarodowych, „Przegląd Sejmowy” 1998, nr 6.
- Działocha K., Konstytucyjne cechy ustawy [w:] Postępowanie ustawodawcze w polskim prawie konstytucyjnym, red. J. Trzciński, Warszawa 1994.
- Eckhardt K., Udział organów władzy wykonawczej w procesie stanowienia ustaw, Przemyśl 2000.
- Frankowska M., Prawo traktatów, Warszaw 2007.
- Galster J., Witkowski Z., Konkordat polski z 1993 r. Problemy prawne ratyfikacji, „Przegląd Sejmowy” 1995, nr 4.
- Garlicki L., Zubik M., Ustawa w systemie źródeł prawa [w:] Konstytucyjny system źródeł prawa w praktyce, red. A. Szmyt, Warszawa 2005.
- Gdulewicz E., Postępowanie ustawodawcze w V Republice Francuskiej [w:] Postępowanie ustawodawcze, red. E. Zwierzchowski, Warszawa 1993.
- Góralski W., Rządowy projekt ustawy o ratyfikacji Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską w obradach sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych z 16 grudnia 1997 r., „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2021, t. 24.
- Granat M., Uwagi o pojmowaniu art. 90 Konstytucji RP przez Trybunał Konstytucyjny, „Studia Iuridica Lublinensia” 2014, nr 22.
- Grzybowski M., Mikuli P., Realizacja konstytucyjnych kompetencji Prezydenta RP w sferze stosunków międzynarodowych [w:] System rządów Rzeczypospolitej Polskiej. Założenia konstytucyjne a praktyka ustrojowa, red. M. Grzybowski, Warszawa 2006.
- Instytucje polityczno-prawne Stanów Zjednoczonych Ameryki, red. W. Sokolewicz, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1977.
- Iwanek J., Postępowanie ustawodawcze w Hiszpanii [w:] Postępowanie ustawodawcze, red. E. Zwierzchowski, Warszawa 1993.
- Jackiewicz A., Miejsce umów międzynarodowych w polskim porządku prawnym [w:] Konstytucyjno-ustawowa regulacja stosunków społecznych w Rzeczypospolitej Polskiej i Republice Białoruś, red. J. Matwiejuk, Białystok 2009.
- Jaskiernia J., Wielka, duża i mała ratyfikacja – typy procedur wyrażenia zgody na ratyfikację przez Prezydenta umowy międzynarodowej w świetle Konsty¬tucji RP [w:] Instytucje prawa konstytucyjnego w dobie integracji europejskiej: księga jubileuszowa dedykowana prof. Marii Kruk¬-Jarosz, red. J. Wawrzyniak, M. Laskowska, Warszawa 2009.
- Kijowski M., Postępowanie legislacyjne z projektami ułatw ratyfikacyjnych. Uwagi na tle art. 89 Konstytucji, „Przegląd Sejmowy” 2003, nr 4.
- Kijowski M., Udział Sejmu i Senatu w ratyfikacji umów międzynarodowych (1919-2003), Rzeszów 2004.
- Kruk M., Konstytucja jako ustawa zasadnicza państwa [w:] Zasady podstawowe polskiej konstytucji, red. W. Sokolewicz, Warszawa 1998.
- Kruk M., Prawo inicjatywy ustawodawczej w nowej Konstytucji RP, „Przegląd Sejmowy” 1998, nr 2.
- Kruk M., Rozważania o kształtowaniu się zwyczajów i obyczajów politycznych praktyce konstytucyjnej, „Acta Univesitatis Wratislaviensis. Prawp” 1995, nr 247.
- Krukowski J., Spór wokół ratyfikacji konkordatu, „Rocznik Nauk Prawnych KUL” 1996, t. VI.
- Kubuj K., W sprawie wybranych aspektów prawnych ratyfikacji umowy międzynarodowej, „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 1.
- Kuczma P., Prawo zwyczajowe jako niepisane źródło prawa, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2024, nr 4.
- Kwiecień R., Miejsce umów międzynarodowych w porządku prawnym państwa polskiego, Warszawa 2000.
- Łętowska E, Multicentryczność współczesnego systemu prawa i jej konsekwencje, „Państwo i Prawo” 2005, nr 4.
- Małajny R.M., Konkordat polski z 1993 r. – altera pars [w:] Konkordat polski 1993. Wybór materiałów źródłowych z lat 1993–1996, red. B. Górowska, Warszawa 1997.
- Masternak-Kubiak M., Odesłania do prawa międzynarodowego w Konstytucji RP, Wrocław 2013.
- Masternak-Kubiak M., Przestrzeganie prawa międzynarodowego w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Kraków 2003.
- Masternak-Kubiak M., Umowa międzynarodowa w prawie konstytucyjnym, Warszawa 1997.
- Mikuli P., Ustawy o ograniczonym zakresie przedmiotowym w systemie źródeł prawa w Polsce. Uwagi porządkujące, „Przegląd Sejmowy” 2012, nr 5.
- Pastuszko G., Grzesik-Kulesza M., Zięba-Załucka H., Polskie prawo parlamentarne. Zarys problematyki, Warszawa 2020.
- Patrzałek A., Szmyt A., Warunki prawne wniesienia projektu ustawy [w:] Postępowanie ustawodawcze w polskim prawie konstytucyjnym, red. J. Trzciński, Warszawa 1994.
- Peszkowski S., System źródeł prawa w Konstytucji RP w perspektywie legislacyjnej [w:] Doskonalenie i standaryzacja procesu legislacyjnego, red. W. Federczyk, S. Peszkowski, Warszawa 2019.
- Preisner A., Ratyfikacja umów międzynarodowych [w:] Postępowanie ustawodawcze w polskim prawie konstytucyjnym, red. J. Trzciński, Warszawa 1994.
- Preisner A., Zwyczaj i prawo zwyczajowe [w:] Charakter i struktura norm konstytucji, red. J. Trzciński, Warszawa 1997.
- Radziewicz P., Opinia w sprawie wybranych aspektów prawnych ratyfikacji umów międzynarodowych, „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 1.
- Sarnecki P., Senat RP a Sejm i Zgromadzenie Narodowe, Warszawa 1995.
- Sarnecki P., System źródeł prawa w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2002.
- Sarnecki P., W sprawie procedury tworzenia umów międzynarodowych (z uwzględnieniem roli parlamentu), „Przegląd Sejmowy” 1997, nr 3.
- Skubiszewski K., Prawo międzynarodowe w porządku prawnym państwa [w:] Prawo międzynarodowe a prawo wewnętrzne w świetle doświadczeń państw socjalistycznych, red. A. Wasilkowski, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1980.
- Smoktunowicz E., Dylematy prawotwórcze organów władzy wykonawczej, „Państwo i Prawo” 1996, nr 6.
- Sobczyk P., Ustawa jako akt parlamentu ustanowiony w szczególnym trybie [w:] Akty normatywne i administracyjne, red. M. Karpiuk, Warszawa 2009.
- Sobolewski P., Umowy międzynarodowe i prawo organizacji międzynarodowych w systemie źródeł prawa polskiego [w:] Doskonalenie i standaryzacja procesu legislacyjnego, red. W. Federczyk, S. Peszkowski, Warszawa 2019.
- Sokolewicz W., O osobliwościach ustawy budżetowej i trybu jej uchwalania, „Przegląd Legislacyjny” 2004, nr 2.
- Sokolewicz W., Opinia w sprawie wybranych aspektów prawnych ratyfikacji umów międzynarodowych, „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 1.
- Sokolewicz, Ustawa ratyfikacyjna [w:] Prawo międzynarodowe i wspólnotowe w wewnętrznym porządku prawnym, red. M. Kruk, Warszawa 1997.
- Sokolewicz W., W sprawie wybranych aspektów prawnych ratyfikacji umowy międzynarodowej, „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 1.
- Szmyt A., Ustawa referendalna [w:] Prawo, źródła prawa i gwarancje jego zgodności z ustawą zasadniczą w projektach Konstytucji RP, red. K. Działocha, A. Preisner, Wrocław 1995.
- Szymanek J., Ludowa inicjatywa ustawodawcza. Uwagi de lege lata i de lege ferenda, „Państwo i Prawo” 2001, nr 11.
- Szymanek J., Opinia w sprawie trybu ratyfikacji decyzji Rady (UE, Euratom) 2020/2053 z dnia 14 grudnia 2020 r. w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej oraz uchylającej decyzję 2014/335/UE, Euratom (Dz. Urz. UE L 424, s. 1 z dnia 15 grudnia 2020 r.) oraz przedstawionego Sejmowi RP projektu ustawy ratyfikacyjnej (druk sejmowy nr 1123), Zeszyty Prawnicze BAS” 2021, nr 3.
- Szymanek J., Tryb ratyfikacji konkordatu z 1993 roku – główne problemy [w:] Dziesięć lat polskiego konkordatu, red. Cz. Janik, P. Borecki, Warszawa 2009.
- Uziębło P., O potrzebie wprowadzenia ustawy referendalnej do systemu prawnego w Polsce, „Przegląd Sejmowy” 2021, nr 1.
- Wiącek M., Art. 89 [w:] Konstytucja RP. Komentarz art. 87-243, red. M. Safjan, L. Bosek, t. II, Warszawa 2016.
- Winogrodzka M.A., Miejsce ustawy w hierarchii źródeł prawa powszechnie obowiązującego, „International Journal of Legal Studies” 2019, nr 2.
- Wojtyczek K., Glosa do postanowienia TK z 6 XII 1994 r., sygn. akt U 4.94, „Przegląd Sejmowy” 1995, nr 2.
- Wojtyczek K., Przekazywanie kompetencji państwa organizacjom międzynarodowym, Kraków 2007.
- Wójtowicz K., Prawo międzynarodowe w systemie źródeł prawa RP [w:] System źródeł prawa w Konstytucji rzeczypospolitej Polskiej, red. M. Granat, Lublin 2000.
- Wyrozumska A., Umowy międzynarodowe. Teoria i praktyka, Warszawa 2006.
- Zubik M., W sprawie wybranych aspektów prawnych ratyfikacji umowy międzynarodowej, „Przegląd Sejmowy” 2009, nr 1.